Με το τέλος του καλοκαιριού και την επιστροφή στην καθημερινότητα, πολλοί άνθρωποι σκέφτονται να υιοθετήσουν πιο υγιεινές συνήθειες και να φροντίσουν καλύτερα το σώμα τους . Για ένα μεγάλο μέρος του ηλικιωμένου πληθυσμού στην Ισπανία, ωστόσο, αυτού του είδους οι συνήθειες δεν αποτελούν μια περαστική απόφαση του Σεπτεμβρίου, αλλά κάτι που έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητά τους εδώ και αρκετό καιρό.
Τα τελευταία δεδομένα από το VI Senior Consumer Barometer του Ερευνητικού Κέντρου Ageingnomics του Ιδρύματος Mapfre πηγαίνουν ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: καταρρίπτουν την ξεπερασμένη εικόνα των ηλικιωμένων ως παθητικών, ασθενών και αποκομμένων από την ευημερία τους, και απεικονίζουν τα άτομα άνω των 55 ετών ως πολύ πιο δραστήρια, προετοιμασμένα και ανήσυχα για την παρούσα και μελλοντική ποιότητα ζωής τους.
Ένας πιο υγιεινός τρόπος ζωής για ηλικιωμένους από ό,τι νομίζετε
Μία από τις πιο συνηθισμένες ιδέες όταν συζητάμε για τη γήρανση είναι ότι, μετά από μια ορισμένη ηλικία, οι άνθρωποι χαλαρώνουν την επαγρύπνησή τους όσον αφορά την υγεία τους. Ωστόσο, τα στοιχεία του βαρομέτρου δείχνουν ότι η σαφής πλειοψηφία του ηλικιωμένου πληθυσμού στην Ισπανία φροντίζει πολύ σοβαρά το σώμα και το μυαλό του.
Περίπου τρία στα τέσσερα άτομα άνω των 55 ετών δίνουν ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό που τρώνε και θεωρούν τη διατροφή τους απαραίτητη για την ευημερία τους . Αυτό το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο «να τρώμε λίγο καλύτερα» μετά τις γιορτές, αλλά μάλλον αποτελεί μέρος ενός πιο δομημένου τρόπου ζωής, όπου ο στόχος είναι να φτάσουμε στα γηρατειά με ενέργεια και ανεξαρτησία.
Η πρόληψη παίζει επίσης κεντρικό ρόλο σε αυτόν τον τρόπο ζωής των ηλικιωμένων: σχεδόν οι μισοί από αυτήν την ηλικιακή ομάδα υποβάλλονται σε τακτικούς προληπτικούς ιατρικούς ελέγχους , όχι μόνο όταν προκύπτει κάποιο πρόβλημα. Αυτό συμπληρώνεται από συνήθειες όπως η αποφυγή της κατανάλωσης καπνού και αλκοόλ με παρόμοια συχνότητα, καθώς και ο επαρκής ύπνος το βράδυ.
Καθώς οι ηλικιωμένοι μεγαλώνουν, το ποσοστό των ανθρώπων που ενσωματώνουν αυτές τις θετικές πρακτικές στην καθημερινότητά τους αυξάνεται. Το υποκείμενο μήνυμα είναι σαφές: η σημερινή γενιά μεγαλύτερης ηλικίας έχει πολύ μεγαλύτερη επίγνωση της σημασίας της φροντίδας της υγείας της, εάν θέλει να απολαύσει μια μακρύτερη και πιο υγιή γήρανση.
Σχέση με την υγειονομική περίθαλψη: λιγότερες επισκέψεις και περισσότερη πρόληψη
Ένα άλλο επαναλαμβανόμενο θέμα σχετικά με τη γήρανση είναι η υποτιθέμενη συνεχής εξάρτηση από το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης . Συχνά υποτίθεται ότι οι ηλικιωμένοι περνούν τον χρόνο τους στο ιατρείο, αλλά τα δεδομένα που συλλέγονται δείχνουν προς μια άλλη κατεύθυνση.
Σύμφωνα με το 6ο Βαρόμετρο Καταναλωτών Ηλικιωμένων, η συντριπτική πλειοψηφία των ατόμων άνω των 55 ετών επισκέπτονται κέντρα υγειονομικής περίθαλψης λιγότερο από μία φορά το μήνα . Αυτό το μοτίβο επιμένει ακόμη και με την αύξηση της ηλικίας, επομένως, παρόλο που η ανάγκη για παρακολούθηση αυξάνεται από την ηλικία των 70 ετών και μετά, η ομάδα που επισκέπτεται τον γιατρό πολύ συχνά παραμένει μειονότητα.
Μόνο ένα μικρό ποσοστό του ηλικιωμένου πληθυσμού αναφέρει ότι επισκέπτεται ιατρικά κέντρα κάθε εβδομάδα, κάτι που απέχει πολύ από την εικόνα της εντατικής χρήσης που συχνά αποδίδεται στους ηλικιωμένους. Αυτή η συμπεριφορά γίνεται καλύτερα κατανοητή όταν συνδεθεί με το προηγούμενο σημείο: με αυξημένη πρόληψη, πιο υγιεινούς τρόπους ζωής και μια προληπτική προσέγγιση στην αυτοφροντίδα , η ανάγκη για συχνές επισκέψεις σε γιατρούς μειώνεται.
Αυτή η προσέγγιση δεν υπονοεί ότι δεν υπάρχουν χρόνιες ασθένειες ή καταστάσεις εξάρτησης, αλλά αντικατοπτρίζει μια πραγματικότητα διαφορετική από το κοινό στερεότυπο: πολλοί ηλικιωμένοι οργανώνουν τη ζωή τους με τέτοιο τρόπο ώστε το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης να αποτελεί υποστήριξη όταν χρειάζεται και όχι το κέντρο γύρω από το οποίο περιστρέφεται ολόκληρος ο τρόπος ζωής τους.
Φυσική και κοινωνική δραστηριότητα: η άλλη όψη του τρόπου ζωής των ηλικιωμένων
Ο καθιστικός τρόπος ζωής είναι πιθανώς ένα από τα πιο βαθιά ριζωμένα στερεότυπα όταν οι άνθρωποι σκέφτονται τους ηλικιωμένους. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι ένα σημαντικό ποσοστό του ηλικιωμένου πληθυσμού στην Ισπανία ασχολείται με τακτική σωματική δραστηριότητα.
Σχεδόν έξι στους δέκα ανθρώπους άνω των 55 αναφέρουν ότι ασχολούνται με κάποια μορφή τακτικής άσκησης, είτε πρόκειται για δομημένα αθλήματα, γρήγορο περπάτημα, ομαδικά μαθήματα γυμναστικής είτε για προγράμματα προσαρμοσμένα στο επίπεδο φυσικής τους κατάστασης. Αυτή η τάση ευθυγραμμίζεται με τις συστάσεις του οδηγού του Ageingnomics Centre, «Ενεργός Ζωή, Υγιής Μακροζωία: Ένας Οδηγός για τον Αθλητισμό και την Ενεργό Γήρανση», ο οποίος δίνει έμφαση στον ρόλο της κίνησης ως προστατευτικού παράγοντα κατά της φθοράς που σχετίζεται με την ηλικία.
Η άσκηση, σε συνδυασμό με σχετικά υγιεινές συνήθειες, συμβάλλει άμεσα στον υποκείμενο στόχο που επιδιώκει ένα μεγάλο μέρος αυτής της γενιάς: δεν πρόκειται μόνο για την παράταση της διάρκειας ζωής, αλλά και για την επίτευξη περισσότερων ετών με καλή υγεία , λειτουργική ικανότητα και λιγότερη εξάρτηση από τους άλλους.
Αυτός ο ενεργός τρόπος ζωής των ηλικιωμένων δεν περιορίζεται μόνο στον φυσικό κόσμο. Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης έντονη συμμετοχή σε κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες . Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες διατηρούν συχνή κοινωνική ζωή και ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό ασχολείται με πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως παρακολούθηση εκθέσεων, εργαστηρίων, μαθημάτων ή κοινοτικών εκδηλώσεων.
Όλα αυτά σκιαγραφούν μια εικόνα των ηλικιωμένων που είναι πολύ διαφορετική από εκείνη των προηγούμενων γενεών: πιο συνδεδεμένοι με το περιβάλλον τους, πιο πρόθυμοι να συνεχίσουν να κινούνται και με έναν τρόπο κατανόησης του περάσματος του χρόνου που συνδέεται με τη συνέχιση της συμμετοχής στην κοινωνική ζωή και όχι με την υποχώρηση στο παρασκήνιο.
Συναισθηματική ευεξία και ευτυχία στην ωριμότητα
Σε συναισθηματικό επίπεδο, υπάρχουν επίσης μύθοι που η μελέτη βοηθά να διευκρινιστούν. Συχνά υποτίθεται ότι, καθώς περνούν τα χρόνια, η ευτυχία μειώνεται και η ανησυχία για την ψυχική υγεία μειώνεται. Ωστόσο, η μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων άνω των 55 ετών αναφέρει ότι είναι αρκετά ή πολύ ευχαριστημένα με τη ζωή τους.
Αντί να παρατηρείται γενική επιδείνωση της διάθεσης, τα δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η αίσθηση υποκειμενικής ευεξίας βελτιώνεται ακόμη και σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες. Ένα σημαντικό ποσοστό ηλικιωμένων αναφέρει ότι φροντίζει σκόπιμα τη συναισθηματική του υγεία, είτε μέσω κοινωνικών σχέσεων, χόμπι, επαγγελματικής υποστήριξης όταν χρειάζεται, είτε απλώς εισάγοντας ρουτίνες που τους βοηθούν να διαχειρίζονται καλύτερα το άγχος.
Το ενδιαφέρον για αυτή την πτυχή φαίνεται να αυξάνεται, ειδικά μεταξύ των ατόμων ηλικίας 60 έως 64 ετών, μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από σημαντικές αλλαγές όπως η συνταξιοδότηση και η αναδιοργάνωση της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχική υγεία αρχίζει να καταλαμβάνει τον δικό της χώρο στον τρόπο ζωής των ηλικιωμένων και δεν θεωρείται πλέον δευτερεύουσα σε σχέση με τη σωματική υγεία.
Η υψηλή συμμετοχή σε πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες έχει επίσης αντίκτυπο σε αυτόν τον τομέα, καθώς βοηθά στη διατήρηση δικτύων υποστήριξης, στην καταπολέμηση της μοναξιάς και στην ενίσχυση της αίσθησης του σκοπού. Όλα αυτά αμφισβητούν την αντίληψη ότι η συναισθηματική ευεξία είναι καταδικασμένη να μειώνεται με την ηλικία και ενισχύουν ένα μοντέλο γήρανσης όπου η ικανοποίηση από τη ζωή μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται εάν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες.
Ψηφιοποίηση και τεχνολογικά εργαλεία στην υπηρεσία της φροντίδας
Ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό του σημερινού τρόπου ζωής των ηλικιωμένων είναι η σχέση του με την τεχνολογία, ειδικά στον τομέα της υγείας. Παρόλο που η εικόνα των ηλικιωμένων ως αποκομμένων από τον ψηφιακό κόσμο επιμένει, το βαρόμετρο επιβεβαιώνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα χρησιμοποιούν τεχνολογικά εργαλεία που σχετίζονται με την υγειονομική περίθαλψη.
Η τηλεϊατρική και άλλες ψηφιακές λύσεις συμβουλευτικής και παρακολούθησης υγείας κερδίζουν έδαφος μεταξύ των ατόμων άνω των 55 ετών, με τα ποσοστά χρήσης να αυξάνονται σε σύγκριση με προηγούμενες εκδόσεις της μελέτης. Αυτή η πρόοδος, αν και εξακολουθεί να είναι μέτρια, υποδηλώνει μια σταδιακή προσαρμογή του ηλικιωμένου πληθυσμού σε νέους τρόπους αλληλεπίδρασης με το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.
Ωστόσο, η έκθεση σημειώνει επίσης ότι οι περισσότεροι χρήστες αυτών των εργαλείων εξακολουθούν να το κάνουν σποραδικά. Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει ότι, παρόλο που η πρόσβαση βελτιώνεται και η εξοικείωση αυξάνεται, υπάρχει ακόμη δρόμος μπροστά μας προτού η τεχνολογία γίνει ένας καθημερινός πόρος στην υγειονομική περίθαλψη για τους ηλικιωμένους.
Το Κέντρο Έρευνας Ageingnomics επισημαίνει μια διπλή πρόκληση: δεν πρόκειται μόνο για την αύξηση της πρόσβασης σε αυτές τις υπηρεσίες για τους ηλικιωμένους, αλλά και για την ενίσχυση της συχνότερης, ανεξάρτητης και σίγουρης χρήσης τους . Αυτό απαιτεί βελτίωση του ψηφιακού γραμματισμού, καλύτερη προσαρμογή των εργαλείων στις πραγματικές ανάγκες αυτής της ομάδας και διασφάλιση ότι η υποστήριξη συνεχίζεται καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.
Ένα νέο μοντέλο γήρανσης: ζώντας περισσότερο και ζώντας καλύτερα
Πίσω από όλα αυτά τα δεδομένα βρίσκεται μια παραδειγματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη γήρανση. Η σημερινή γενιά ατόμων άνω των 55 ετών, αντί να αναπαράγει την κλασική εικόνα του ανενεργού «συνταξιούχου», χτίζει έναν πιο αυτόνομο, προληπτικό και ενεργό τρόπο ζωής για την τρίτη ηλικία.
Ο στόχος στη ζωή δεν είναι πλέον απλώς η συσσώρευση ετών, αλλά η υιοθέτηση αυτών των χρόνων με το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ευεξίας: καλή σωματική υγεία, συναισθηματική σταθερότητα, κοινωνική συμμετοχή, εύλογη οικονομική ασφάλεια και σταδιακή ενσωμάτωση στην ψηφιακή σφαίρα. Αυτός ο μετασχηματισμός έχει άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία των ηλικιωμένων και στον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιες πολιτικές, οι υπηρεσίες και τα προϊόντα σχεδιάζονται για αυτό το δημογραφικό σύνολο.
Για να υλοποιηθεί αυτή η εξέλιξη, ο ρόλος των θεσμών, των επιχειρήσεων και του κοινού στο σύνολό του είναι κρίσιμος. Πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, προωθούν την ψηφιακή ένταξη των ηλικιωμένων , προωθούν την ενεργό γήρανση και λαμβάνουν υπόψη την εσωτερική ποικιλομορφία του ηλικιωμένου πληθυσμού θα είναι καθοριστικές τα επόμενα χρόνια.
Το έκτο Βαρόμετρο Καταναλωτών Ηλικιωμένων αποκαλύπτει ότι ένα σημαντικό μέρος του ηλικιωμένου πληθυσμού της Ισπανίας έχει ήδη αναλάβει δράση: προσέχουν τη διατροφή τους, παραμένουν δραστήριοι, παρακολουθούν την υγεία τους, αγωνίζονται για συναισθηματική ευεξία, υιοθετούν την τεχνολογία και παραμένουν επικεντρωμένοι στη διατήρηση της ανεξαρτησίας τους για όσο το δυνατόν περισσότερο. Όλα αυτά σκιαγραφούν μια εικόνα ενός τρόπου ζωής για τους ηλικιωμένους που καταρρίπτει μύθους, απαιτεί την ενημέρωση ξεπερασμένων ετικετών και παρουσιάζει ένα σενάριο όπου η γήρανση σημαίνει, περισσότερο από ποτέ, τη συνέχιση της οικοδόμησης ενός έργου ζωής και την αποδοχή των χαρών της καθημερινής ζωής.